Ekim enflasyonunda aylık oran ile yıllık oran neden farklı şeyler anlatıyor?

3 Kasım'da yayımlanan Ekim 2026 tüketici fiyatları bülteninde aylık artış yüzde 2,58, yıllık artış yüzde 29,77 olarak açıklandı. 9 Kasım tarihli bu okuma rehberi, geçen hafta açıklanmış verinin iki farklı karşılaştırma penceresini ele alıyor. Rakamlar bugünün fiyat değişimi veya kasım ayının sonucu değildir. Haberlerde yan yana görülen bu iki oran, aynı endeksin farklı başlangıç tarihlerine göre hareketini anlatır.

Karşılaştırmanın başlangıcı belirleyici

Aylık değişim, ekim endeksini eylül endeksiyle karşılaştırır. Yıllık değişim ise ekimi bir önceki yılın ekimiyle karşılaştırır. Bu nedenle yıllık oranın yönü yalnızca son ayın hareketinden çıkartılamaz. Karşılaştırmadan çıkan eski ay ile hesaba giren yeni ayın farklı olması sonucu değiştirir. Okur için yararlı soru, fiyatların değişip değişmediği kadar hangi iki tarih arasında ölçüm yapıldığıdır.

Yüzde ile yüzde puan ayrı tutulmalı

Tamamen varsayımsal bir hesapta bir oran yüzde 30'dan yüzde 29'a inerse düşüş bir yüzde puandır. Bu ifade, bütün fiyatların yüzde bir ucuzladığı anlamına gelmez. Oranın kendisindeki göreli değişim farklı bir hesap gerektirir. Haber notlarında yüzde işaretinin yanına dönem yazmak ve oran farkını puan olarak adlandırmak, özellikle uzun dönem karşılaştırmalarında ortaya çıkan anlam kaymalarını azaltır.

Kişisel bütçe ile genel endeks

Bir hanenin harcamalarının dağılımı, endeksin temsil ettiği genel sepetle bire bir örtüşmeyebilir. Kira, ulaşım veya gıda ağırlığı farklı olan bütçelerde hissedilen değişim de farklılaşabilir. Kişisel gider tablosu hazırlanırken aynı ürünün karşılaştırılabilir miktar ve kalitesini izlemek, toplam fiş tutarıyla birim fiyatı ayırmak yararlıdır. Bu çalışma resmi endeksin yerine geçen yeni bir istatistik üretmez; kişisel kayıt ile genel göstergenin kapsamını açık tutar.

Kapak görseli bu yazı için hazırlanmış temsili bir editoryal illüstrasyondur; olay fotoğrafı veya gerçek piyasa grafiği değildir.